We horen steeds vaker dat consolidatie in de glastuinbouw onvermijdelijk is. Zie jij dat ook zo?

“Maar zodra een innovatie breder wordt toegepast, verschuift het spel. Dan gaat het niet meer alleen om het idee, maar om schaal: productie, verkoop en organisatie moeten efficiënter om het betaalbaar en toegankelijk te maken voor een grotere markt. Daar ontstaat consolidatie. Niet als doel op zich, maar als logisch gevolg van volwassenwording van de sector. Wie relevant wil blijven, moet kunnen opschalen, of zich slim positioneren binnen die schaal.”

Atrium Agri is zelf een bundeling van bedrijven. Hoe zorg je dat je schaalvoordelen benut, zonder het ondernemerschap kwijt te raken?

Marck: “Ook binnen Atrium Agri willen we relevant blijven voor de markt. Dat doen we door innovaties te ontwikkelen en op de markt te brengen die concrete problemen voor de klant oplossen. Denk daarbij aan het reduceren van grondstoffen- en energiegebruik, maar ook aan het beperken van de benodigde arbeid en kennis op de werkvloer. Automatisering, robotisering en de aansturing van de kwekerij staan daarin nog in de kinderschoenen, maar bewijzen hun waarde nu al.”

“Door, zoals je aangeeft, een bundeling van bedrijven te zijn, zijn we zowel complementair als weerbaar. We kunnen het volledige spectrum overzien en bedienen, zonder daarbij onoverzienbare risico’s te nemen. Tegelijkertijd behouden de onderliggende bedrijven hun eigen dynamiek en ondernemerschap.”

“Daarnaast organiseren we een aantal functies op groepsniveau, zoals Finance, Legal, HR en ICT. Door deze efficiënt te laten samenwerken, benutten we schaalvoordelen en kunnen we sneller gezamenlijke stappen zetten, bijvoorbeeld in de inzet van nieuwe (AI-)tools in onze processen. Daarmee realiseren we als groep efficiëntievoordelen die afzonderlijke bedrijven moeilijker zouden kunnen bereiken.”

“Beide elementen versterken elkaar: de schaal maakt investeringen en versnelling mogelijk, terwijl het ondernemerschap zorgt voor het blijven zien en benutten van nieuwe kansen.”

We leven in een ‘geopolitieke snelkookpan’. Wat betekent dat concreet voor de glastuinbouwsector en de manier waarop bedrijven zich organiseren?

Marck: “Voor ons betekent dit dat nieuwe projecten zwaar onder druk staan. Verzekeraars en financiers zijn zeer terughoudend, waardoor de start van projecten uitgesteld wordt door het papierwerk, met name het mitigeren van risico’s is een extra aandachtspunt. Risico is dan dus ineens voor iedereen het eerste onderdeel van de agenda, waar we als sector in het verleden pas aan het einde van de route over de beren op de weg begonnen. Maar door de onzekerheid moet je gepast en waakzaam opereren. Aan de andere kant ontstaan er ook kansen, want er zal meer lokaal geproduceerd moeten gaan worden en de wereldpopulatie groeit nog steeds.”

Veel bedrijven werken nog vrij autonoom. Waar laat de sector volgens jou kansen liggen als het gaat om samenwerking?

Marck: “Autonoom? In een sector die historisch juist bol staat van de coöperaties? Van inkoopcombinaties tot verkooporganisaties en van financiële structuren tot belangenbehartiging, zo autonoom is onze sector eigenlijk niet. De vraag is eerder of we nog met de juiste vormen van samenwerking werken. Zijn die gebaseerd op de economische realiteit van vandaag? Worden ze gedreven door subsidie, duurzaamheid, marktvraag of efficiency? In de praktijk lopen die factoren steeds meer door elkaar heen.”

“In een wereld die snel verandert, vraagt dat om een andere manier van samenwerken. Meer integraal, met een gedeelde verantwoordelijkheid over de hele keten. Daar liggen nog volop kansen, juist in het beter verbinden van belangen en het slimmer organiseren van schaal en kennis.”

“Tegelijk zie je ook dat niet iedereen daarin meebeweegt. Wie niet vooroploopt of bewust volgt, blijft uiteindelijk achter. Soms is dat een keuze waar een ondernemer vrede mee heeft, maar het maakt de uitkomst niet minder eindig.”

De vraag verschuift van losse producten naar complete oplossingen. Hoe verandert dat de rol van bedrijven in de keten?

Marck: “Dat is ook een verschuiving van de markt zelf. Onze thuismarkt, specifiek Nederland, is voor Atrium Agri geen echte groeimarkt meer. Tegelijkertijd zijn we betrokken bij het merendeel van de projecten die hier nog gerealiseerd worden. Juist hier vindt innovatie plaats, omdat we continu tot het uiterste worden uitgedaagd op thema’s als arbeid, kennis, energie en grondstoffen.”

“De klant in Nederland weet vaak heel goed wat hij wil. Daar zit onze rol meer in het verfijnen en optimaliseren, ofwel het net even beter maken. In die context draait het vaker om prijs en vertrouwen in specifieke expertise, dan om het volledig uit handen geven van een project. Internationaal zien we een ander beeld. Daar verschuift de vraag duidelijk naar multiscope- en turnkeyprojecten, waarbij één partij via een EPC-contract verantwoordelijk is voor het geheel. Dat verandert de rol van bedrijven in de keten fundamenteel.”

“Het gaat dan niet alleen meer om het leveren van een onderdeel, maar om het organiseren en beheersen van het totale project en de bijbehorende risico’s. Dat vraagt om schaal, samenwerking en integratie van kennis. In ons geval hebben we die expertise binnen de groep gebundeld en kunnen we ook een deel van de financiële risico’s dragen. Daarmee nemen we onzekerheid weg bij de klant en spelen we in op die verschuiving naar complete oplossingen en het comfort van de klant.”

Gaat de Nederlandse glastuinbouwsector snel genoeg mee met wat er wereldwijd gebeurt, of lopen we achter de feiten aan?

Marck: “Dat vind ik een lastige vraag. Door je aan te passen en continu verbeteringen door te voeren, denk aan geothermie, ledverlichting en robotisering ga je zeker mee met de ontwikkelingen. Tegelijkertijd geldt dat als je volledig vanaf nul zou kunnen beginnen, je veel radicaler en disruptiever zou kunnen innoveren. In de praktijk werk je echter met bestaande structuren en assets, en dan kun je alleen doen wat binnen die context mogelijk is.”

“Technisch gezien maak je de grootste sprongen bij nieuwbouw. Daar kun je echt stappen zetten. Maar de realiteit is dat de sector zich geleidelijk ontwikkelt, kas voor kas.”

“We lopen als glastuinbouwsector wereldwijd voorop. Maar als je ons vergelijkt met andere sectoren, dan is er nog ruimte om te versnellen. Dat is ook niet vreemd, want onze sector schaalt fundamenteel anders. Een kas komt niet van een productielijn zoals een auto of een telefoon, elk project is in zekere zin maatwerk.”