De glastuinbouw springt steeds zuiniger om met energie. Maar absoluut gezien is het energiegebruik van de sector nog altijd substantieel en draagt zij - via CO2-emissies - bij aan de opwarming van het klimaat. Energiebesparing blijft dus van cruciaal belang. Tegelijk kan de glastuinbouw van klimaatverandering profiteren. Klimaatverandering is sinds de eeuwwisseling steeds urgenter. Klimaatmaatregelingen die voortvloeien uit het Akkoord van Parijs en het recente Akkoord van Brussel (55% minder CO2-uitstoot in 2030 t.o.v. 1990 en klimaatneutraal in 2050) moeten dit tegengaan, maar de praktijk is weerbarstig.
Hoewel politici al een jaar spreken over ‘groen herstel’ na de pandemie, komt hier voorlopig niets van terecht. De concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer stijgt - na een ‘dip’ in coronajaar 2020 - weer volgens het Internationaal Energie Agentschap (IAE). Het IAE verwacht dit jaar een toename van de CO2-uitstoot met maar liefst vijf procent. Hoewel het gebruik van wind- en zonne-energie sterk toeneemt, neemt het gebruik van kolenstroom met 60% meer toe dan alle hernieuwbare energie bij elkaar, een ontnuchterende voorspelling. Aanjager is de wereldwijde vraag naar stroom, die dit jaar stijgt met 4,5%. Het olieverbruik blijft dalen - circa 3% - door minder vlieg- en transportbewegingen, maar het gasverbruik zal ruim 3% stijgen. Dat laatste kun je positief noemen - aardgas is immers een schonere brandstof - maar draagt nog altijd bij aan de opwarming van de aarde.
Afscheid van fossiele brandstoffen lijkt dus nog ver weg. Sterker nog: de laatste jaren is de elektriciteitsproductie door gascentrales toegenomen. Dat komt omdat er niet genoeg zon-, wind- en biomassacentrales zijn om heel Nederland van duurzame, hernieuwbare stroom te voorzien. Maar aardgasverbranding heeft een half zo lage CO2-uitstoot als steenkool. Tegelijk is de prijs voor uitstoot van CO2 fors gestegen, wat steenkool minder aantrekkelijk maakt. Bovendien heeft het kabinet besloten om steenkool voor elektriciteits- opwekking per 2030 te verbieden. Dit alles maakt het aanzetten van gascentrales en WKK’s lucratief. Als de zon niet schijnt of de wind niet waait, is regelbaar vermogen nodig. Met steenkool gaat dat niet, waardoor aardgas steeds belangrijker wordt. Biomassa en kernenergie staan volop ter discussie en waterstof staat nog in de kinderschoenen.
De glastuinbouw werkt al sinds de jaren ’90 aan verduurzaming. Het programma Kas als Energiebron wordt alom gezien en geprezen als een schoolvoorbeeld van samenwerking tussen onderzoek, overheid en bedrijfsleven. Een programma dat nog steeds zijn vruchten afwerpt. Tegelijk is de glastuinbouw langer en intensiever gaan belichten. Toch haalde de sector als enige maakindustrie in Nederland in 2020 alle klimaatdoelen. De ambitie is klimaatneutraal in 2040. Gaan we dat halen?
We kunnen allang klimaatneutraal telen, zegt Sjaak Bakker van Wageningen University & Research. “Vraag me niet wat het kost, maar het kan wel.” Techniek is niet het probleem, benadrukt de manager van WUR Glastuinbouw. “Ik heb weleens in opdracht van Svensson berekend wat het zou kosten om in een Nederlandse kas heel zwaar op energie te besparen en welke meerprijs dat zou betekenen. Dat viel eigenlijk best wel mee, nog geen 20 cent per kilo tomaten. Toch is dat een obstakel. Want de consument betaalt dan door de marges in de keten circa 1 euro extra. Dat gaan de meeste consumenten niet betalen.”
De belangrijkste truc blijft: vermindering van de CO-uitstoot, zegt Bakker. Wat CO2-afvang en -opslag (CCS) betreft: “CO2 opslaan is leuk, maar is in mijn optiek niet het eerste waar je aan moet denken. Voor CO2-afvang heb je enorme luchthoeveelheden nodig. Dat kost ook energie. Al gaan de innovaties op dat gebied gestaag door. Denk ook aan CO2 van afvalcentrales en van chemische bedrijven.”
De tuinbouw-WKK is vrijgesteld van emissie- belasting, maar hoelang blijft dat zo, als de politiek - al dan niet gedwongen - sneller moet verduurzamen? Bakker: “Je kunt de CO2-uitstoot hier wel zwaarder belasten, maar dan verplaats je het probleem een paar honderd of duizend kilometer over de grens, waar de uitstoot misschien twee keer zo hard gaat. En het gaat ten koste van de Nederlandse productie. Zonder productie verliezen we onze leidende positie. Dan verdwijnt hier ook de handel en toeleverende industrie.”
Heb je een advies voor het volgende kabinet? “Ik vind WKK’s nog altijd een hele slimme manier om elektriciteit, warmte en CO2 mee op te wekken. Als je dat kunt combineren met warmteopslag en warmtepompen e.d. liggen daar echt nog wel mogelijkheden. Ondersteun dat dan met fiscale prikkels en adequate wetgeving. En laat telers zelf bepalen hoe ze klimaatneutraal en circulair willen telen.”
Groei met oog voor de toekomst
27 jan 2022 | Project
Pure kwaliteit. Dat is simpelweg de beste omschrijving voor de aardbeien van Royal Berry. Toch is een kwalitatief topproduct tegenwoordig niet meer voldoende om volledig te voldoen aan de wens van de klant. Directeur Jan van Genderen legt uit waarom hij duurzaamheid als kans ziet om zijn bedrijf te onderscheiden. “Het gaat veel verder dan alleen een goed product kweken.”
